BİTKİ VE YAPRAK NUMUNESİ ALMA KURALLARI
Bitkilerden Örnek Alınması
Bitki analizleri ile bitkilerin mineral madde kapsamları ve bitkilerin yetiştirildikleri toprakların verimlilik durumları belirlenebilir. Analiz sonucu elde edilen değerler standart değerler ile karşılaştırılarak, bitkinin hangi besin maddelerine ihtiyaç duyduğu belirlenir. Bitki analizleri bitkilerin beslenme durumlarının ortaya koyulması açısından son derece önemlidir. Ölçülen değerler, bitkinin beslenme durumunun yada toprağın verim potansiyelinin değerlendirilmesinde kullanılır. Ancak tek başına yaprak analizleri ile gübre önerilerinde bulunulamaz. Mutlaka toprak analizleri ile desteklenmesi gerekir.
Bitki analizleri ve sonuçların yorumu, iyi bir bitkisel üretim ve çevre ile barışık bir yetiştiricilik için gereklidir. Bitki beslenme durumunun belirlenmesi, doğru ve dikkatli bir bitki örneklemesi ile başlar, uygun bir laboratuar yöntemi ile devam eder ve verilerin yorumu ile sonlanır.
Bu amaçla; bitki örnekleri amaca uygun şekilde alınmalıdır. Ayrıca örnek alırken bilhassa mikro element tayinleri için, kesinlikle metal kesiciler kullanılmamalıdır. Örnekler sağlıklı ağaçlardan alınmalı, semptomlu ağaçlardan ayrıca örnek alınmalıdır. Örnek alınacak:
- Bitkinin bölümü,
- Bitki sayısı,
- Bahçe ise ağaçların yaşı, gelişme durumları, anaç çeşidi
- Örnekleme zamanı
- Genotip farklılıklar
gözetilerek dikkatli bir şekilde belirlenmeli ve tarladaki bitkilerin 20-80 dekarından bahçedeki ağaçların en az % 20’sinden örnek alınmalıdır. Genel olarak, tarla bitkileri için en uygun örnek alma zamanı:
- Çiçeklenme dönemi öncesi veya başlangıcı,
- Mevsim yada gelişme dönemi ortası,
- Başaklanma öncesi yada başaklanma sırası,
- Baş oluşturmadan önce,
- Meyve bağlama öncesi yada sırasında,
- Tepe püskül çıkış aşaması,
- Meyve tutumu öncesi gelişme dönemi başlangıcı
- Kök ve baş irileşmeden önce
vs. değişmektedir. Ağaçlar için en uygun örnek alma zamanı; genel olarak tam çiçeklenmeden 8-12 hafta sonradır. Bu da çoğu meyve ağacı için Haziran sonu ile Temmuz ortası yada sonuna denk gelmektedir.
Bitki örneğinin alınmasında özgül bir yöntem yoksa yada bilinmiyorsa, örneklemede izlenecek genel kural: Olgunlaşmasını henüz tamamlamış en genç olgun üst yapraklardan örnek alınması olmalıdır. Meyve ağaçlarında ise o yılki sürgünler üzerinde gelişmesini henüz tamamlamış yapraklardan örnek alınmalıdır (sürgün ucundan sonraki 4,5,6,7,8. yapraklar).
Alınan taze bitki örnekleri polietilen torbalara ya da ağzı iyice kapalı torbalara konmalıdır. Temiz kağıt ve bez torbalar veya zarflar örneklerin laboratuara getirilmesi için en ideal malzemelerdir.
Yaprak Örneği Alırken Dikkat Edilecek Hususlar
- Alınan yaprak örneklerinin genotip (tür ve çeşit) özellikleri aynı olmalıdır. Karışık olarak örnek alınmamalıdır.
- Özellikle meyve ağaçları bir bahçede farklı yaşlarda bulunabilir. Örneğin 5 ile 25-30 yaşındaki ağaçların yaprakları karıştırılarak örnek alınmamalıdır. Ancak 15-20-25 yaşlarında olanların yaprakları karıştırılabilir.
- Hastalık ve ölü bitki bölümleri örnek olarak alınmamalıdır.
- Böcekler tarafından ve mekanik olarak zarar görmüş bitki yada bitki bölümleri ve yapraklardan örnek alınmamalı.
- Düşük ve yüksek sıcaklık ile su noksanlığı gerilimine ya da suyun fazlalığı durumu ile karşılaşmış bitkilerden de örnekleme yapılmamalıdır.
- Özellikle Aşırı derecede beslenme noksanlığı gösteren yapraklar seçilmeli ve bu durum bahçe bilgi formunda belirtilmelidir. Bahçenin tamamında aşırı besin noksanlığı gösteren yaprakları ayırmaya gerek yoktur.
- Bir bahçede bir örnekleme biriminin temsil ettiği alan 20 dekarı geçmemelidir.
- Bahçe toprak tipi bakımından farklılık arz ediyorsa, farklı olan her bir kısın ayrı bir örnekleme birimi olarak seçilmelidir.olabilir.
- Yapraklar günün herhangi bir zamanında alınabilir. Bununla birlikte yapraklar ıslak olmamalıdır.
Örnekle Birlikte Laboratuara Bilgi Verilmesi
Bitki analiz verilerinin değerlendirilmesinde zorunlu olan bazı bilgilerin örnekle birlikte laboratuar uzmanına iletilmesi gerekir. Örneğin, en son yapılan analiz raporu, verim hedefi, ekilecek bitki çeşidi, ağacın türü, yaşı vb. bilgiler laboratuara bildirilmelidir.
BİTKİLERDEN ANALİZ İÇİN ÖRNEK ALINMASI
| GELİŞME DÖNEMİ | ÖRNEKLENECEK BİTKİ BÖLÜMÜ | Örnek Alınan Bitki Sayısı |
|---|---|---|
| 1. TARLA BİTKİLERİ | Adet | |
| MISIR 1. Tepe püskül öncesi 2. Tepe püskülü ve koçan sürgününden koçan püskül çıkışına dek. |
Koçanın çıktığı boğumdaki yaprak tümüyle, ya da boğumun hemen yukarısındaki veya aşağısındaki yaprak alınır. | 15-25 |
| SOYA VE DİĞER BAKLAGİLLER Çiçeklenme dönemi öncesi veya başlangıcı sırası |
Bitkinin tepesinde tam olarak gelişmiş 2-3 yaprak | 20-30 |
| KÜÇÜKTANALİ HUBUBATLAR (ÇELTİK DAHİL) Başaklanma öncesi. Başak çıkışı |
Tepeye en yakın olgunlaşmış 4 yaprak | 50-100 |
| OT-MERA VEYA YEM BİTKİLERİ Tohum için başak çıkışı öncesi yada yem bitkisi kalitesinin en optimum olduğu dönem |
En yukarıdaki 4 yaprak ayası | 40-50 |
| YONCA 1/10 Çiçeklenme öncesi yada sırasında |
Bitki boyunun tepesinden itibaren 1/3 olgunlaşmış yaprak ayası | 40-50 |
| ÜÇGÜL VE DİĞER BAKLAGİL Çiçeklenme öncesi |
Bitki boyunun tepesinden itibaren 1/3 aşağısında olgunlaşmış yaprak ayası | 40-50 |
| TÜTÜN Çiçeklenmeden önce |
En yukarıda tamamen olgunlaşmış yaprak | 8-12 |
| ŞEKER PANCARI Mevsim ortası |
Merkezde en genç yapraklar ile dışta en yaşlı yapraklar arasında kalan tamamen gelişmiş ve olgunlaşmış yapraklar | 30-40 |
| SORGUM-MİLO Başaklanma öncesinde yada başaklanma sırasında |
Bitkinin tepesinden itibaren ikinci yaprak | 15-25 |
| YER FISTIĞI Çiçeklenmeden önce yada ya da çiçeklenme sırasında |
Ana gövde ve yarı lateral dalların her ikisindeki olgunlaşmış yapraklar | 40-50 |
| PAMUK 1. İlk çiçekten önce ya da ilk çiçekte ya da ilk tarak göründüğünde |
Ana gövde üzerinde henüz gelişimini tamamlamış en genç yaprak | 30-40 |
| 2. SEBZELER | Adet | |
| PATATES Çiçeklenmeden önce yada çiçeklenme başlangıcında |
Büyüme ucundan itibaren 3-6 yaprak | 20-30 |
| BAŞLI SEBZELER (LAHANA vs) Baş oluşturmadan önce |
Helezon yada ortadan itibaren dışa doğru ilk olgunlaşan yaprak | 10-20 |
| DOMATES (TARLA) Çiçeklenmeden önce ya da ilk çiçeklenme sırasında |
Büyüme ucundan itibaren 3. ya da 4. yaprak | 20-25 |
| DOMATES (SERA) Çiçeklenmeden önce ya da ilk çiçeklenme sırasında |
1. Genç bitkiler: 2. ve 3. salkımlara bitişik yapraklar2. Yaşlı bitkiler: 4. ve 6. salkımlara bitişik yapraklar | 20-2520-25 |
| FASULYELER İlk çiçeklenme öncesi ya da sırası |
Bitkinin tepesinde tamamen gelişmiş 2-3 yaprak | 20-30 |
| KÖK SEBZELER (HAVUÇ, SOĞAN, PANCAR) Kök ve baş irileşmeden önce |
Olgunlaşmış en genç yaprak sapı | 20-30 |
| KEREVİZ Gelişme dönemi ortası |
Olgunlaşmış en genç yaprak sapı | 15-30 |
| YAPRAKLI SEBZELER (MARUL, ISPANAK) Gelişme dönemi ortası BEZELYE İlk çiçeklenme sırası yada öncesi |
Olgunlaşmış en genç yaprak Tepeden itibaren 3. boğumdaki yapraklar | 35-5030-60 |
| ŞEKER MISIRI 1.Tepe püskül çıkışı öncesi 2. Tepe püskül çıkışı aşaması |
Tepe helezonundan aşağıdaki olgunlaşmış yaprak, Koçan boğumundaki yaprak |
20-30 20-30 |
| BOSTANLAR (KAVUN, KARPUZ, HIYAR). Meyve tutumu öncesi, gelişme mevsimi başlangıcı |
Ana gövde bitkinin topraktan itibaren yukarı doğru bölümünde olgun yaprak | 20-30 |
| 3. MEYVELER | Adet | |
| ELMA, KAYISI, BADEM, ERİK, ŞEFTALİ, ARMUT, KİRAZ, VİŞNE Gelişme dönemi ortası |
Aynı yıl içerisinde süren sürgün ya da gelişen bölümlerin üzerinde olgunlaşmasını henüz tamamlamış yapraklar (üst-orta kısım arası ) ve ağacın dört bir yönünden | 50-100 |
| ÇİLEK Gelişme dönemi ortası |
Gelişmesini tamamlayan en genç yapraklar | 30-45 |
| PİKAN CEVİZİ Çiçeklenmeden 6-8 hafta sonra |
Terminal sürgünlerdeki yapraklar üzerinde ortadaki yaprakçık çifti | 30-45 |
| CEVİZ Çiçeklenmeden 6-8 hafta sonra |
Olgunlaşmış sürgünlerden bileşik yapağın ortasındaki yaprakçık çifti | 30-35 |
| LİMON Gelişme mevsimi ortası |
En son gelişmiş ve meyvesiz sürgün üzerinde olgunlaşmış yapraklar | 20-30 |
| PORTAKAL Gelişme mevsimi ortası (Eylül-Kasım) |
6-7 aylık, ilk bahardan itibaren oluşmuş meyvesiz sürgünler üzerinde henüz olgunlaşmış yapraklar | 20-30 |
| ASMA 1. Çiçeklenme dönemi sonu 2. Çiçeklenme mevsimi ortası |
1. Meyve salkımına bitişik yaprak sapı 2. Lateral sürgünler üzerinde en genç olgun yapraklar |
60-100 20-40 |
| 4. SÜS BİTKİLERİ | Adet | |
| SÜS AĞAÇLARI İçinde bulunulan yıl sürgünleri |
Gelişmesini tamamlamış yaprak | 30-100 |
| SÜS ÇALILARI İçinde bulunulan yıl sürgünleri |
Gelişmesini tamamlamış yaprak | 30-100 |
| ÇİM Normal gelişme mevsimi |
Yaprak ayası elle kirletilmeden toplanır | ¼ litre |
| GÜLLER Çiçek dönemi sırasında |
Çiçek taşıyan sürgün üzerinden üstten itibaren 3. ve 4. yaprak | 20-30 |
| KARANFİL 1. Tepesi kopartılmamış bitki 2. Tepesi kopartılmış bitki |
Bitki kök boğazından itibaren yukarıda4. ve 5. yaprak çifti Primer lateralin tepesinden itibaren 5. ve 6. yaprak çifti |
20-3020-30 |
| KRİZANTEM Çiçeklenme öncesi veya sırasında |
Tepedeki çiçekli olgun yaprak | 20-30 |
| POİNSETTİA Çiçeklenme öncesi veya sırasında |
Henüz olgunlaşmış en genç yaprak | 15-20 |
Dr. Ayhan HORUZ
ENS Tarım Yetkilisi
